IPHM – Quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp  

    Quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp IPHM (Integrated Plant Health Management) là một hệ thống quản lý cây trồng mà các biện pháp tác động dựa trên nền tảng môi trường cụ thể (Đất, nước, thời tiết, sinh vật gây hại, sinh vật có ích) nhằm giảm thiểu những tác động gây bất lợi cho cây trồng và phát huy các yếu tố nội tại của cây trồng, ngăn chặn sự bùng phát của sinh vật gây hại, đồng thời nâng cao giá trị sản phẩm, bảo vệ môi trường sinh thái và đa dạng sinh học.

      Theo Tổ chức Nông lương Liên Hợp Quốc (FAO): quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) là giải pháp trụ cột trong sản xuất cây trồng bền vững và giảm thiểu nguy cơ do thuốc bảo vệ thực vật. IPM được đánh giá là một chương trình góp phần nâng cao dân trí, kỹ năng sản xuất và xóa đói, giảm nghèo ở nông thôn, góp phần đắc lực vào chương trình sản xuất nông nghiệp bền vững.

    Nền tảng của Quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp (IPHM) là Quản lí dịch hại tổng hợp (IPM). Điểm khác biệt giữa hai chương trình chủ yếu nằm ở cách tiếp cận. Cụ thể, IPM muốn kiểm soát dịch hại, lấy đó làm cơ sở để bảo vệ cây trồng. Những biện pháp của IPM nhấn mạnh đến trừ dịch hại, và chỉ tập trung vào nông nghiệp. Trong khi đó, IPHM muốn nâng cao sức khỏe cây trồng. Những biện pháp của IPHM chủ yếu hướng vào việc phòng dịch hại.

    Mục tiêu của IPHM là đảm bảo sức khỏe cây trồng, nâng cao được giá trị sản phẩm trồng trọt, bảo vệ môi trường sinh thái và gia tăng đa dạng sinh học; xây dựng hệ sinh thái nông nghiệp với nhiều vấn đề quan trọng như sức khỏe đất, nước, phát thải khí nhà kính, sử dụng hiệu quả vật tư sản xuất nông nghiệp, bảo vệ sức khỏe con người, nâng cao nhận thức cho người nông dân về sức khỏe cây trồng; nông nghiệp sinh thái, nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp tuần hoàn, trang bị và cập nhật kiến thức từ khâu sản xuất đến thương mại nhằm đảm bảo an ninh lương thực, an toàn thực phẩm và bền vững môi trường thông qua tăng cường năng lực của hệ thống bảo vệ thực vật.

06 nguyên tắc cơ bản của IPHM, gồm:

(1) Đất khỏe: Đất giúp điều tiết nước và các chất hòa tan đi xuống hoặc qua đất. Đất duy trì sự sống của thực vật và động vật, sự đa dạng và năng suất của các sinh vật sống phụ thuộc vào đất. Đất lọc, làm giảm và ngăn ngừa các ô nhiễm tiềm tàng như rác thải công nghiệp, ô nhiễm khí quyển. Đất giúp sự ổn định và hỗ trợ về mặt vật lý cho cây bám rễ, cung cấp sự hỗ trợ cho các cấu trúc nhà cửa, đường sá,….

(2) Cây trồng khỏe: Giống tốt, mật độ trồng phù hợp, dinh dưỡng hợp lý, sinh vật gây hại thấp, đảm bảo năng suất chất lượng,…

(3) Đầu tư thông minh: Trước những tác động tiêu cực từ biến đổi khí hậu ngày một rõ rệt, sức ép từ đảm bảo an ninh lương thực do tăng dân số và yêu cầu ngày càng cao hơn về chất lượng đối với nông sản, thực phẩm tại thị trường trong nước cũng như thị trường xuất khẩu, Việt Nam đang theo đuổi xu hướng phát triển nông nghiệp thông minh với việc chọn lọc các kỹ thuật tiên tiến của thời kỳ cách mạng 4.0 ứng dụng trong sản xuất nông nghiệp cao.

(4) Bảo vệ môi trường sinh thái: Địa chất, đất, không khí, nước và tất cả các sinh vật sống.

(5) Giám sát và kiểm tra đồng ruộng: Người nông dân nâng cao trình độ hiểu biết, nắm được tình hình sinh trưởng phát triển cây trồng, biết được dịch hại, thời tiết, đất, nước. Người nông dân đánh giá so sánh được vụ này với vụ khác, năm này với năm khác để đưa ra biện pháp xử lý kịp thời.

(6) Nông dân chuyên nghiệp và có trách nhiệm: Người nông dân phân tích, nhìn nhận, so sánh các yếu tố trên đồng ruộng, từ đó đưa ra các biện pháp xử lý, tuyên truyền kinh nghiệm, kiến thức, chia sẻ cho người nông dân khác, bảo vệ an ninh lương thực cho địa phương, quốc gia.

    Ở Việt Nam, ngành nông nghiệp đang triển khai thực hiện Đề án Phát triển quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp (IPHM) (theo Quyết định số 5416/QĐ-BNN-BVTV ngày 18/12/2023) với mục tiêu đến năm 2030 có trên 90% diện tích lúa, rau màu, cây ăn quả, cây hoa, cây cảnh, cây dược liệu và 70% diện tích ngô, cây công nghiệp được áp dụng IPHM; Lượng thuốc bảo vệ thực vật hóa học và lượng phân bón vô cơ giảm 30% và tăng hiệu quả kinh tế 15 – 20% so với sản xuất thông thường; Trên 80% số xã (có sản xuất nông nghiệp tập trung) có đội ngũ nông dân nòng cốt có hiểu biết, kỹ năng và ứng dụng hiệu quả IPHM, có khả năng hướng dẫn nông dân khác ứng dụng IPHM, đánh giá hiệu quả và phổ biến kết quả cho cộng đồng. Mỗi tỉnh, thành phố có ít nhất 05 giảng viên IPHM Quốc gia và 20 giảng viên IPHM cấp tỉnh; Mỗi xã, phường (có sản xuất nông nghiệp tập trung) có ít nhất 02 hướng dẫn viên IPHM cộng đồng. Trên 90% số xã, phường (có sản xuất nông nghiệp tập trung) thực hiện thu gom bao bì thuốc bảo vệ thực vật sau sử dụng. Để hoàn thành các mục tiêu trên, Đề án đề ra 07 nhiệm vụ cần thực hiện như tăng cường nguồn lực phát triển IPHM thông qua đào tạo bồi dưỡng cán bộ (ToT) và nông dân (FFS) để đáp ứng số lượng và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; Nâng cao nhận thức về IPHM thông qua các sản phẩm truyền thông. Tuyên truyền nâng cao nhận thức của người sản xuất và cộng đồng về nguy cơ do thuốc bảo vệ thực vật, phân bón gây ra đối với sức khỏe con người và môi trường sinh thái; Xây dựng tài liệu hướng dẫn IPHM trên các cây trồng chủ lực. Xây dựng và thực hiện mô hình IPHM gắn với canh tác cây trồng theo tiêu chuẩn hữu cơ, tiêu chuẩn VietGAP, Global GAP, nông nghiệp sinh thái, nông nghiệp tuần hoàn,…; Rà soát, lồng ghép IPHM trong các quy hoạch, chiến lược và chương trình, đề án có liên quan; Xây dựng chỉ tiêu đánh giá và định mức kinh tế kỹ thuật; Nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ phục vụ IPHM; Xây dựng và nhân rộng các mô hình ứng dụng IPHM trong sản xuất. Bên cạnh đó, Đề án cũng đề ra các giải pháp về cơ chế chính sách thúc đẩy ứng dụng IPHM; Đào tạo, tập huấn, phát triển nguồn lực trong lĩnh vực IPHM; Khoa học công nghệ; Thông tin tuyên truyền; Hợp tác công tư để phát triển IPHM; Tăng cường quản lý, thanh kiểm tra và hợp tác quốc tế.

    Tại TP.HCM, để triển khai thực hiện, ngành nông nghiệp Thành phố đã ban hành Kế hoạch về thúc đẩy ứng dụng Quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp (IPHM) trên cây trồng chủ lực (rau, hoa) giai đoạn 2023 – 2030; theo đó, mục tiêu chung là đẩy mạnh ứng dụng IPHM nhằm chủ động phòng chống sinh vật gây hại cây trồng chủ lực (rau, hoa), giảm chi phí đầu vào, giảm hóa chất độc hại, giảm phát thải khí nhà kính, tăng năng suất, chất lượng sản phẩm, hiệu quả sản xuất, đảm bảo an toàn thực phẩm, bảo vệ môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu.     Cụ thể, đến năm 2030 có: Trên 80% số xã sản xuất cây trồng chủ lực (rau, hoa) có đội ngũ nông dân nòng cốt có hiểu biết, kỹ năng và ứng dụng hiệu quả IPHM, có khả năng hướng dẫn nông dân khác ứng dụng IPHM, đánh giá hiệu quả và phổ biến kết quả cho cộng đồng; Phấn đấu đào tạo, tập huấn 02 – 03 giảng viên IPHM cấp quốc gia; 15 – 20 người giảng viên IPHM cấp tỉnh; Phấn đấu mỗi xã sản xuất cây trồng chủ lực (rau, hoa) có ít nhất 02 hướng dẫn viên IPHM cộng đồng và 05 nông dân IPHM nòng cốt; Phấn đấu 90% diện tích cây trồng chủ lực (rau, hoa) của Thành phố có ứng dụng IPHM, trên những diện tích ứng dụng giảm 30% lượng thuốc bảo vệ thực vật và 30% lượng phân bón hóa học; Phấn đấu 90% số xã sản xuất cây trồng chủ lực (rau, hoa) thực hiện thu gom bao gói thuốc bảo vệ thực vật sau sử dụng đúng theo quy định.

Trúc Minh (tổng hợp)