NUÔI BÒ SỮA THEO KHẨU PHẦN TMR CHO HIỆU QUẢ CAO

Hiện nay, do ảnh hưởng của quá trình đô thị hóa, diện tích đất nông nghiệp ngày càng thu hẹp, người chăn nuôi chưa chủ động được nguồn cung cấp thức ăn thô xanh cho bò sữa nên các hộ chăn nuôi có xu hướng “bồi bổ” cho bò như tăng nhiều thức ăn tinh (cám hỗn hợp, hèm bia, xác mì,…) để bù vào lượng thức ăn thô bị thiếu hụt dẫn đến sản lượng sữa bò tăng nhưng chất lượng sữa giảm, trường hợp đạm trong khẩu phần vượt quá 25% so với nhu cầu sẽ ảnh hưởng bất lợi đến sinh sản ở bò sữa như chậm động dục, khó đậu thai, tăng khoảng cách 2 lứa đẻ.

Ngoài ra, nhiều hộ chăn nuôi bò sữa áp dụng phương thức cho bò ăn riêng từng loại thực liệu; trong đó, thức ăn tinh được cho ăn trước hoặc sau khi vắt sữa; sau đó là thức ăn thô. Cách cho ăn này kém hiệu quả, tốn công lao động và không phù hợp với đặc điểm sinh lý của bò sữa, nếu mỗi lần cung cấp thực liệu gây xáo trộn môi trường dạ cỏ sẽ ảnh hưởng ngay đến việc tiêu hóa thức ăn, làm năng suất, chất lượng sữa không ổn định. Một số hộ chăn nuôi còn hòa thức ăn tinh với nước cho bò húp nên lượng thức ăn cung cấp hàng ngày chưa đáp ứng đủ nhu cầu cần thiết, ảnh hưởng đến sức khỏe, sức sản xuất của giống bò sữa cao sản, về lâu dài ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả kinh tế trong chăn nuôi bò sữa.

Nuôi dưỡng bò sữa là nuôi dưỡng hệ vi sinh vật trong dạ cỏ, cung cấp và tạo cho chúng những điều kiện tối ưu để phát triển. Do vậy, để mang lại hiệu quả kinh tế cao, người chăn nuôi nên cho bò sữa ăn khẩu phần hỗn hợp tổng số (TMR) là khẩu phần phối trộn đều, đầy đủ các loại thức ăn thô, thức ăn tinh, các phụ phẩm nông nghiệp và công nghiệp, thức ăn bổ sung khoáng, vitamin và các chất phụ gia theo một tỉ lệ nhất định, đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng cho từng giai đoạn sinh trưởng, phát triển và sản xuất của bò. Việc phối trộn khẩu phần thức ăn TMR sẽ trộn lẫn được các loại thức ăn có mùi vị không dễ chịu, bò không thể lựa chọn loại nguyên liệu mà chúng thích và loại bỏ thức ăn mà chúng không thích do vậy tận dụng được nhiều loại phụ phế phẩm; đồng thời ổn định pH dạ cỏ giúp bò chuyển hóa hiệu quả thức ăn thành sữa, nâng cao khả năng sinh sản, cải thiện thể trạng, tăng năng suất, chất lượng sữa. Điều này cho thấy, các hộ chăn nuôi bò sữa cần thay đổi phương thức cho bò ăn theo TMR để kiểm soát hiệu quả lượng thức ăn sử dụng, giúp bò kéo dài độ bền cho sữa, khai thác được nhiều kỳ sữa, nâng cao thu nhập trong chăn nuôi bò sữa.

  1. Phương pháp phối trộn thức ăn TMR

        – Đối với những hộ chăn nuôi bò sữa chưa trang bị máy trộn thức ăn TMR: khẩu phần sau khi được định lượng sẽ trộn thủ công như sau:

        Trải 1 tấm bạt dưới nền chuồng, sau đó cho lên tấm bạt 1 lớp thức ăn thô (cỏ tươi, thân cây bắp,… đã được băm thái thành đoạn ngắn 3 – 5cm), tiếp theo là thức ăn phụ phế phẩm (hèm bia, xác mì,.. ), thức ăn ủ chua (thân cây bắp ủ hoặc cỏ ủ, xác mía ủ chua), thức ăn tinh (cám hỗn hợp, bột bắp,…), premix (khoáng, vitamin,…), và các loại thức ăn bổ sung khác (rỉ mật). Dùng xẻng trộn đều các thực liệu thành hỗn hợp rồi cung cấp cho đàn bò theo khẩu phần đã định lượng.

        – Trường hợp nông hộ đã trang bị máy trộn thức ăn TMR: tất cả các thực liệu được cho vào máy trộn theo định lượng, sự vận hành của máy sẽ đảm bảo độ đồng đều và khả năng kết dính của thực liệu cao, giúp tiết kiệm thời gian và nhân công. Trước hết, cho thức ăn thô vào máy trộn, sau đó là thân cây bắp ủ hoặc cỏ ủ chua, thức ăn tinh và thức ăn bổ sung được đưa vào cuối cùng. Thời gian trộn thức ăn nên theo đúng khuyến cáo của nhà cung cấp máy trộn thức ăn TMR, nếu trộn quá lâu thì thức ăn thô có cấu trúc sợi xơ dài sẽ bị giảm kích thước. Điều này làm bò ít nhai lại, hạn chế hoạt động của vi sinh vật dạ cỏ, ảnh hưởng đến tiêu hóa trên bò sữa.

        Tuy nhiên, thức ăn TMR sau khi phối trộn xong, chỉ sử dụng trong ngày, không bảo quản lâu để tránh ôi thiu và nấm mốc do quá trình lên men, gây rối loạn tiêu hóa dẫn đến tiêu chảy toàn đàn. Ngoài ra, khi chuyển đổi từ cách cho ăn truyền thống (thức ăn tinh + thô cho ăn riêng lẻ) sang thức ăn TMR nên thực hiện trong thời gian từ 3 – 5 ngày, tránh cho bò bị stress khi thay đổi thức ăn đột ngột, làm xáo trộn tiêu hóa ảnh hưởng đến năng suất, chất lượng sữa của đàn bò, thức ăn được cung cấp như sau:

  1.    Thời điểm cho ăn

        Mọi nhu cầu được tư vấn về xây dựng khẩu phần thức ăn TMR theo thực liệu sẳn có tại nông hộ, người chăn nuôi bò sữa trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh có thể liên hệ Trung tâm Khuyến nông TPHCM, số 98 Trần Quang Khải, phường Tân Định, Quận 1, TPHCM, điện thoại 39313016 hoặc Trung tâm giống cây trồng, vật nuôi và thủy sản, số 4A181 đường Thanh Niên, ấp 4, xã Phạm Văn Hai, huyện Bình Chánh, TPHCM. Điện thoại 37685374

ThS. Liễu Kiều