Bệnh Sán lá gan trên thú nhai lại

Bệnh sán lá gan trên trâu, bò, dê, cừu là bệnh do sán lá gan Fasciola gigantica và Fasciola hepatica ký sinh ở gan và mật gây ra. Ký sinh trùng Fasciola gigantica  có hình bầu dục, dẹt, như một chiếc lá, màu nâu xám dài 25 -75 mm rộng 5 – 12 mm. Ký sinh trùng Fasciola hepatica hình dạng và màu sắc giống Fasciola gigantica  nhưng ngắn hơn, dài thân 20 – 30 mm, chiều rộng thân 4 – 16 mm.

Vật chủ cuối cùng của sán lá gan là các loài gia súc nhai lại như trâu bò dê cừu. Thỏ, chó, ngựa, người cũng có thể mắc bệnh sán lá gan. 

Vật chủ trung gian của sán lá gan là ốc nước ngọt gồm ốc Limnaea viridisLimnaea swinhoei.

* Tình hình nhiễm bệnh sán lá gan

Bệnh sán lá gan được xem là bệnh ký sinh trùng phổ biến nhất ở nước ta. Các điều tra về tỷ lệ nhiễm sán lá gan cho thấy trâu, bò, dê, cừu nước ta mắc bệnh với tỷ lệ nhiễm rất cao. Tuổi gia súc càng lớn thì tỷ lệ nhiễm bệnh càng tăng. Một số nghiên cứu cho thấy toàn bộ trâu bò từ 1 – 2 năm tuổi có tỷ lệ nhiễm là 30%, nhưng ở lứa tuổi trên 2 năm tỷ lệ nhiễm tăng đến 47%. Những vùng lầy lội, ẩm thấp tỷ lệ nhiễm có thể lên đến 90%. Do tái nhiễm và thời gian sán lá trưởng thành sống rất lâu ở gan (3 – 11 năm) trâu bò càng lớn tuổi thì tỷ lệ nhiễm càng cao.

Nguồn: Thuoctrangtrai.com/bệnh sán lá gan trên trâu, bò, dê

* Vòng đời

Sán lá gan trưởng thành sống trong ống dẫn mật và túi mật của gan, đẻ trứng ở đó. Trứng theo ống dẫn mật về ruột rồi thải ra ngoài theo phân. Trứng ra ngoài gặp các điều kiện thuận lợi: nóng, nước ấm sẽ nở thành mao ấu, di chuyển được trong nước ao hồ. Mao ấu tìm và chui vào cơ thể ký chủ trung gian là các loài ốc nhỏ Limnaea, sống phổ biến ở ao hồ, ruộng trũng. Trong ốc mao ấu phát triển thành bào ấu rồi vĩ ấu và chui ra khỏi ốc. Vĩ ấu ra ngoài tự nhiên, rụng đuôi, biến thành “kén” tức ấu trùng cảm nhiễm. Kén trôi nổi trong nước hoặc bám vào các loài cây thủy sinh, khi gia súc uống nước, ăn phải cỏ, rau có kén sẽ nhiễm sán lá gan. Vào cơ thể ký chủ màng kén bị phân hủy và giải phóng ấu trùng. Ấu trùng tiếp tục di chuyển đến ống dẫn mật, ở lại đó và phát triển đến giai đoạn trưởng thành.

Sán lá non trong quá trình di hành dễ gây tắc ống dẫn mật, tổn thương niêm mạc ruột non, đưa đến nhiễm khuẩn đường tiêu hóa và ống dẫn mật.  Sán lá trưởng thành sống trong các ống dẫn mật và túi mật di chuyển gây tổn thương thành mạch và gây viêm túi mật, viêm gan nhiễm khuẩn. Sán trưởng thành lấy chất dinh dưỡng và ăn hồng cầu từ gan mật để sống và phát triển làm bò gầy còm, thiếu máu. Sán trưởng thành trong quá trình ký sinh tiết ra độc tố tác động đến bộ máy tiêu hóa gây rối loạn tiêu hóa, viêm ruột cấp tính và mãn tính, làm ảnh hưởng xấu đến sức khỏe trâu, bò và dẫn đến tử vong do kiệt sức.

* Triệu chứng

Thể cấp tính thường xảy ra trên thú non, hoặc xảy ra trong giai đoạn sán non di hành, với các biểu hiện kém ăn, gầy ốm suy nhược, da khô, lông xù và lông rất dễ rụng khi dùng tay nhổ nhẹ. Triệu chứng thiếu máu biểu hiện rất nặng với các dấu hiệu niêm mạc nhợt nhạt hoặc xanh tái, tiêu chảy nặng, phân lỏng xám có mùi tanh, thú kiệt sức và chết sau 4 – 5 ngày phát bệnh.

Thể mãn tính thường xảy ra trên thú trưởng thành, đây là thể bệnh phổ biến với các dấu hiệu như: gầy ốm suy nhược, biếng ăn, lông xù và dễ rụng, da khô, niêm mạc nhợt nhạt hoặc có màu vàng (hoàng đản), tiêu chảy kéo dài, phù thủng ở những vùng thấp của cơ thể như 4 chân, nách, ngực, vùng hầu, gan sưng to.

* Chẩn đoán

Khi trâu, bò, dê, cừu có biểu hiện lâm sàng như mô tả ở phần triệu chứng, nên tiến hành xét nghiệm phân để kiểm tra sự hiện diện của trứng sán lá.

* Điều trị sán lá gan

Có nhiều thuốc để tẩy sán lá gan rất hiệu quả và an toàn như: Bio-XINIL, Bio-CLORMECTIN, Bio-DEWORMER, Bio-ALBEN ,… tẩy sạch cả sán trưởng thành và sán non.

 Trong quá trình dùng thuốc điều trị bệnh cần sử dụng thêm thuốc bồi bổ, tăng sức đề kháng cho trâu, bò, dê, cừu như Vitamin C, B complex,… tiêm theo liệu trình từ 3 – 5 ngày và có chế độ dinh dưỡng tốt để nhanh hồi phục sức khỏe.

* Phòng bệnh

Cần áp dụng biện pháp phòng ngừa tổng hợp để vừa tẩy sán lá gan vừa cắt đứt vòng đời của sán lá gan. Quy trình phòng bệnh sán lá gan gồm 4 biện pháp chính sau đây:

– Định kỳ kiểm tra phân và tẩy sán lá gan một năm hai lần cho toàn đàn trâu, bò, dê, cừu.

– Diệt mầm bệnh ở môi trường tự nhiên như ủ phân để diệt trứng và ấu trùng giun sán nói chung tránh hiện tượng phân tán mầm bệnh.

– Diệt ký chủ trung gian. Tháo khô các vùng ngập nước để diệt ốc, dùng CuSO4 nồng độ 3 – 4‰ phun trên đồng cỏ và cây thủy sinh để diệt ốc, cắt đứt giai đoạn phát triển của sán lá ở thời kỳ ấu trùng hoặc nuôi vịt và cá để diệt ốc.

– Chăm sóc và nuôi dưỡng tốt trâu, bò, dê, cừu để nâng cao thể trọng và sức đề kháng chống đỡ với bệnh sán lá gan cũng như các bệnh giun sán khác.

                                                                                          TN

Nguồn tham khảo:

– Bệnh thường thấy ở bò sữa Việt Nam và kỹ thuật phòng trị– PGS Phạm Sỹ Lăng, PGS Phan Địch Lân.

– Các bệnh thường gặp trên bò – Công ty liên doanh Bio Pharmachemie.